Port Nedir ne işe yarar
 
Bilgisayar ve telekomünikasyon dünyasında, "port" denildiği zaman akla ilk 
gelen genellikle fiziksel bağlantıda kullanılan ara birimlerdir. Bu tür "port" 
lar üzerinden bağlanmış herhangi bir makinaya "data" gönderilebilir ve bu 
makinanın işleyişi kontrol edilebilir. Örneğin, tipik bir bilgisayarda bir veya 
birden fazla "seri port" bir tane de "paralel port" bulunur. Adından da 
anlaşılacağı gibi "seri port" dan bilgiler seri (her defasında bir bit) olarak 
gönderilir ve bu tür "port" lara genellikle tarayıcı (scanner) gibi cihazlar 
takılır. Her defasında birden çok bit göndermek içinse "paralel port" kullanı- 
lır. Bu tip "port" lara da yazıcı (printer) veya "paralel port" bağlantısı olan 
herhangi bir cihaz takılabilir. 

Bizi ilgilendiren ve çoğunlukla İnternet dünyasında kullanılan "port"
kavramı ise yukardaki tanımdan biraz daha soyut bir kavramdir. Bu anlamda "port" 
(ki dokümainin sonuna kadar "port" bu anlamda kullanılacaktir) herhangi bir 
fiziksel bağlantı yeri değil, mantıksal bir bağlanma şeklidir. Şöyle ki: 

Günümüz dünyasında birçok işletim sistemi birden fazla programın aynı anda 
çalışmasına izin vermektedir. Bu programlardan bazıları dışarıdan gelen 
istekleri (istemci-client/request) kabul etmekte ve uygun gördüklerine cevap 
(sunucu-server/response) vermektedir. Sunucu programları çalışan bilgisayarlara 
birer adres verilir (bknz. IP adresleri) ve bu adresler kullanılarak istenilen 
bilgisayarlara ulaşılır. Peki, ulaşılan bir bilgisayar üzerindeki hangi sunucu 
programdan hizmet alınmak istendiği nasıl belirtilir? 

Bunun için bilgisayarlar üzerinde birtakım soyut bağlantı noktaları 
tanımlanır ve herbirine, adresleyebilmek için positif bir sayı verilir (port 
numarası). Bazı sunucu programları, daha önce herkes tarafından bilinen "port" 
lardan hizmet verirken (örn: telnet->23. port) bazıları da sunucu programını 
çalıştıran kişinin türüne ve isteğine göre değişik "port" lardan hizmet verir. 
Dolayısıyla, ağ üzerindeki herhangi bir sunucu programa bağlanmak istenildiğin- 
de, programın çalıştığı bilgisayarın adresinin yanında istekleri kabul ettiği 
"port" numarasını da vermek gerekir. Örnek verecek olursak: 

144.122.156.104 "IP" adresine sahip makinada (orca) çalışan "telnet" 
sunucu programına (23. "port" dan hizmet veren) bağlanmak için aşağıdaki satır 
yazılır. 

telnet 144.122.156.104 23 

Daha önce de belirttiğimiz gibi bazı sunucu programların belirli "port" 
lardan hizmet verdiği bilindiği için, bu sunuculara bağlanmak istediğimizde, 
"port" numarasını vermeye gerek kalmaz. Bu durumda yukardaki satır 

telnet 144.122.156.104 

şeklinde de yazılabilir. 


INETD (Süper Sunucu): 

Bilgisayar ilk açıldığında üzerinde çalışan sunucu programlar otomatik 
olarak açılış dosyalarından çalıştırılabildiği gibi genel kullanım biraz daha 
farklıdır. 

Değişik "port" ları dinleyen birçok sunucu programın, hiçbir istemciye 
cevap vermediği durumda bile, birçok sistem kaynağını gereksiz yere kullandığı 
düşünülerek, "inetd" adında istemcilerle diğer sunucu programlar arasında 
koordinasyonu sağlayan bir sunucu program düşünülmüştür. Açılış dosyalarından 
da başlatılabilen bu sunucu tek başına bütün "port" ları dinler ve herhangi 
birisine istek geldiği zaman aşağıdaki prosedürü takip eder: 

1- /etc/services dosyasından ilgili "port" a hizmet veren servis ismini 
bulur. 
2- konfigürasyon dosyası olan "/etc/inetd.conf" dan bu servis için gelen 
isteğe nasıl cevap vereceğini belirler ve gerekli programı çalıştırır. 
3- bir istek geldiği zaman tekrar 1´e döner. 

Bir örnekle anlatmadan önce tipik bir "/etc/services" ve "/etc/inetd.conf" 
dosyasının içeriğine bakalım. 

<"/etc/services"> 

tcpmux 1/tcp 
echo 7/tcp 
echo 7/udp 
discard 9/tcp sink null 
discard 9/udp sink null 
systat 11/tcp users 
daytime 13/tcp 
daytime 13/udp 
netstat 15/tcp 
chargen 19/tcp ttytst source 
chargen 19/udp ttytst source 
ftp-data 20/tcp 
ftp 21/tcp 
telnet 23/tcp 
ktelnet 1023/tcp #Added by AS 5/5/98 
smtp 25/tcp mail 
time 37/tcp timserver 
time 37/udp timserver 
name 42/udp nameserver 
whois 43/tcp nicname # usually to sri-nic 







<"/etc/inetd.conf"> 

# Ftp and telnet are standard Internet services. 

ftp stream tcp nowait root /usr/sbin/in.ftpd in.ftpd 
telnet stream tcp nowait root /usr/sbin/in.telnetd in.telnetd 

# Shell, login, exec, comsat and talk are BSD protocols. 

shell stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rshd 
login stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rlogind 
exec stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rexecd 
comsat dgram udp wait root /usr/sbin/in.comsat in.comsat 
talk dgram udp wait root /usr/sbin/in.talkd in.talkd 




23. "port" a bir istek geldiğinde, "inetd" "/etc/services" dosyasına 
bakarak bu "port" numarasına denk gelen servis ismini ("telnet") bulur. Daha 
sonra "/etc/inetd.conf" dosyasına bakarak bu servise denk gelen sunucu programı 
("/usr/sbin/in.telnetd") çalıştırır. 


BUFFERED PORTS: 

Herhangi bir "port" u dinleyen program bir iş yaparken, başka bir deyişle 
dinlediği "port" a gelen bilgileri almaya hazır değilken, eğer bu "port" 
"buffered" ise gelen bilgiler kaybolmaz. İşletim sistemi içerisine yerleştiri- 
len programlar sayesinde kapasitesi sınırlı kuyruklara yerleştirilerek ilgili 
sunucu programın alması için bekletilirler. 
Internet üzerinde herhangi bir IP adresi üzerindeki "port" dan hizmet veren 
sunucu programa bağlantı yapmak isteyen istemci program, sunucu programın 
çevaplarını (reply) yollamak için bağlantı kuracağı kendi üzerindeki "port" 
numarasını da sunucu programa gönderir. 
"Port" numarası genellikle 2 "byte" olarak tutulur. Bu nedenle 65536 adet 
"port" numaralamak mümkündür. Genellikle 1024´den küçük olan "port" numaraları 
özel hakları olan kullanıcılar (root) tarafından kullanılırken, büyük olanlar 
genel kullanıma açıktır.